هر آنچه درباره کبد چرب باید بدانید!

به‌روزرسانی در تاریخ: 14 بهمن 1404

 

 

بسیاری از افراد زمانی با اصطلاح «کبد چرب» روبه‌رو می‌شوند که در نتیجه یک آزمایش خون یا سونوگرافی، عددی خارج از محدوده طبیعی مشاهده می‌کنند؛ در حالی‌ که ممکن است هیچ علامت مشخصی نداشته باشند. کبد چرب به وضعیتی گفته می‌شود که در آن مقدار چربی ذخیره‌شده در سلول‌های کبد بیشتر از حد طبیعی باشد. در حالت طبیعی، وجود مقدار کمی چربی در کبد طبیعی است و مشکلی ایجاد نمی‌کند؛ اما زمانی که این میزان افزایش پیدا کند و بخش قابل توجهی از سلول‌های کبدی را درگیر کند، عملکرد طبیعی کبد به‌تدریج مختل می‌شود.

از نظر پزشکی، زمانی که بیش از حدود ۵ تا ۱۰ درصد وزن کبد را چربی تشکیل دهد، این وضعیت به‌عنوان کبد چرب در نظر گرفته می‌شود. اهمیت شناخت کبد چرب در این است که این بیماری معمولاً در مراحل ابتدایی بدون علامت پیشرفت می‌کند و در صورت عدم تشخیص و پیگیری، می‌تواند به آسیب‌های جدی‌تری در بافت کبد منجر شود. به همین دلیل، تشخیص به‌موقع از طریق بررسی‌های پزشکی و آزمایشگاهی نقش بسیار مهمی در کنترل و پیشگیری از پیشرفت بیماری دارد.

انواع کبد چرب

شناخت انواع کبد چرب کمک می‌کند فرد درک بهتری از وضعیت خود داشته باشد و بداند چه عواملی در بروز بیماری نقش داشته‌اند و چه اقداماتی برای کنترل آن ضروری است.  

• کبد چرب غیرالکلی (NAFLD)

کبد چرب غیرالکلی شایع‌ترین نوع کبد چرب در جامعه است و بخش بزرگی از مبتلایان را شامل می‌شود. در این نوع، تجمع چربی در کبد ارتباطی با مصرف الکل ندارد و معمولاً به سبک زندگی و شرایط متابولیک بدن مرتبط است. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که کبد در شکستن چربی‌ها دچار مشکل می‌شود و با جمع شدن چربی در بافت‌های کبد، فرد دچار کبد چرب خواهد شد. بسیاری از افرادی که به این نوع کبد چرب مبتلا هستند، ممکن است برای مدت طولانی هیچ علامت مشخصی نداشته باشند و تنها از طریق آزمایش خون یا سونوگرافی متوجه مشکل شوند. عوامل زیر نقش مهمی در ایجاد کبد چرب غیرالکلی دارند:

1. اضافه وزن و چاقی، به‌ویژه چاقی شکمی
2. کم‌تحرکی و سبک زندگی نشسته
3. مصرف بیش‌ازحد غذاهای پرچرب و پرقند
4. مقاومت به انسولین و دیابت نوع ۲
5. افزایش چربی و کلسترول خون

 

در برخی افراد، کبد چرب غیرالکلی می‌تواند از یک تجمع ساده چربی فراتر رود و به التهاب سلول‌های کبدی منجر شود. در چنین شرایطی، پیگیری منظم و بررسی‌های آزمایشگاهی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند تا از پیشرفت آسیب کبدی جلوگیری شود.

• کبد چرب الکلی(AFLD)

کبد چرب الکلی نوعی از این بیماری است که در اثر مصرف مداوم و بیش‌ازحد الکل ایجاد می‌شود. الکل مستقیماً بر سلول‌های کبدی اثر می‌گذارد و متابولیسم طبیعی چربی‌ها را مختل می‌کند؛ در نتیجه چربی در سلول‌های کبد تجمع پیدا می‌کند. شدت این نوع کبد چرب معمولاً به میزان و مدت زمان مصرف الکل بستگی دارد. در این بیماری کبد با مصرف زیاد الکل صدمه دیده و قادر به شکستن چربی ها نیست. اگر فرد از مصرف الکل خودداری نماید، این نوع کبدچرب کم کم درمان می‌گردد، اما در صورت ادامه به مصرف الکل فرد ممکن است دچار سیروز کبدی گردد.

 

نکته مهم در مورد کبد چرب الکلی این است که در مراحل اولیه، با قطع مصرف الکل می‌توان تا حد زیادی از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد و حتی باعث بهبود وضعیت کبد شد. اما در صورت ادامه مصرف، خطر التهاب کبد، آسیب جدی بافتی و عوارض پیشرفته‌تر افزایش می‌یابد.

علائم کبد چرب که نباید نادیده بگیرید

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها در تشخیص کبد چرب این است که این بیماری در بسیاری از موارد، به‌ویژه در مراحل اولیه، علامت واضح و مشخصی ندارد. به همین دلیل، افراد زیادی سال‌ها با کبد چرب زندگی می‌کنند بدون آن‌که از وجود آن آگاه باشند. علائم کبد چرب معمولاً به‌تدریج و هم‌زمان با پیشرفت بیماری ظاهر می‌شوند و شدت آن‌ها به میزان درگیری سلول‌های کبدی بستگی دارد. به‌طور کلی، علائم کبد چرب را می‌توان به دو دسته خفیف و پیشرفته تقسیم کرد.

علائم کبد چرب خفیف

در مراحل ابتدایی، تجمع چربی در کبد معمولاً باعث اختلال شدید در عملکرد این عضو نمی‌شود. به همین دلیل، بسیاری از افراد مبتلا به کبد چرب خفیف هیچ نشانه مشخصی احساس نمی‌کنند و بیماری اغلب به‌طور اتفاقی در آزمایش‌های دوره‌ای یا سونوگرافی تشخیص داده می‌شود. با این حال، در برخی افراد ممکن است علائم خفیفی وجود داشته باشد که معمولاً جدی گرفته نمی‌شوند. شایع‌ترین علائم کبد چرب خفیف عبارت‌اند از:

• احساس خستگی یا بی‌حالی مداوم بدون علت مشخص
• کاهش انرژی و احساس ضعف عمومی
• احساس سنگینی یا ناراحتی خفیف در قسمت بالای سمت راست شکم
• نفخ یا احساس پری شکم پس از غذا
• کاهش تمرکز یا احساس کسالت ذهنی

 

این علائم معمولاً مبهم هستند و می‌توانند با مشکلات دیگری مانند استرس یا سبک زندگی نادرست اشتباه گرفته شوند. به همین دلیل، انجام آزمایش خون برای بررسی آنزیم‌های کبدی در افرادی که در معرض خطر هستند، اهمیت زیادی دارد.

علائم کبد چرب پیشرفته

در صورتی که کبد چرب برای مدت طولانی بدون تشخیص و پیگیری باقی بماند، ممکن است باعث التهاب و آسیب سلول‌های کبدی شود. در این مرحله، علائم واضح‌تر و جدی‌تر می‌شوند و نشان‌دهنده کاهش عملکرد طبیعی کبد هستند. علائم کبد چرب پیشرفته می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

1. درد یا فشار مداوم در ناحیه راست و بالای شکم
2. خستگی شدید و مداوم که با استراحت بهبود نمی‌یابد
3. کاهش اشتها و کاهش وزن ناخواسته
4. تهوع یا احساس ناخوشی گوارشی
5. زرد شدن پوست و سفیدی چشم‌ها (یرقان)
6. تیره شدن رنگ ادرار و روشن شدن رنگ مدفوع
7. تورم شکم یا پاها در موارد پیشرفته‌تر

 

بروز این علائم می‌تواند نشانه درگیری جدی کبد باشد و نیاز به بررسی فوری پزشکی و انجام آزمایش‌های تخصصی دارد. تشخیص به‌موقع در مراحل اولیه می‌تواند از رسیدن بیماری به این مرحله جلوگیری کند.

علت ابتلا به کبد چرب

واقعیت این است که کبد چرب معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست، بلکه حاصل ترکیب چندین عامل مرتبط با سبک زندگی، وضعیت متابولیک بدن و برخی شرایط زمینه‌ای است. شناخت علت ابتلا به کبد چرب، نخستین و مهم‌ترین گام برای کنترل و جلوگیری از پیشرفت این بیماری به شمار می‌رود. به‌طور کلی، زمانی که تعادل بین دریافت، مصرف و ذخیره چربی در بدن به هم می‌خورد، چربی اضافی در سلول‌های کبد تجمع پیدا می‌کند. در ادامه به مهم‌ترین علل ابتلا به کبد چرب اشاره می‌شود.

1. سبک زندگی و تغذیه نامناسب

یکی از اصلی‌ترین دلایل ابتلا به کبد چرب، الگوی تغذیه نادرست در کنار کم‌تحرکی است. مصرف مداوم غذاهای پرچرب، سرخ‌کرده، فست‌فودها، نوشیدنی‌های شیرین و مواد غذایی حاوی قندهای ساده، فشار زیادی به کبد وارد می‌کند و باعث افزایش ذخیره چربی در این عضو می‌شود. عوامل تغذیه‌ای موثر در ایجاد کبد چرب شامل:

• مصرف بیش‌ازحد چربی‌های ناسالم و غذاهای فرآوری‌شده
• دریافت بالای قند و نوشیدنی‌های شیرین
• وعده‌های غذایی نامنظم و پرحجم
• کمبود مصرف فیبر، سبزیجات و میوه‌ها

2. اضافه وزن، چاقی و مقاومت به انسولین

اضافه وزن، به‌ویژه چاقی شکمی، ارتباط مستقیمی با ابتلا به کبد چرب دارد. در این شرایط، بدن نسبت به انسولین مقاومت نشان می‌دهد و متابولیسم طبیعی چربی‌ها و قندها مختل می‌شود. این اختلال باعث می‌شود اسیدهای چرب آزاد بیشتری وارد کبد شوند و در سلول‌های کبدی تجمع پیدا کنند. افراد مبتلا به شرایط زیر در معرض خطر بیشتری هستند:

• اضافه وزن یا چاقی
• دیابت نوع ۲
• پیش‌دیابت
• افزایش چربی و کلسترول خون

3. عوامل ژنتیکی و بیماری‌های زمینه‌ای

در برخی افراد، زمینه ژنتیکی می‌تواند نقش مهمی در بروز کبد چرب داشته باشد. اگر در خانواده سابقه ابتلا به کبد چرب یا بیماری‌های متابولیک وجود داشته باشد، احتمال بروز این بیماری افزایش می‌یابد. علاوه بر این، برخی بیماری‌ها و شرایط خاص می‌توانند زمینه‌ساز ابتلا به کبد چرب شوند. از جمله این عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اختلالات تیروئید
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک
• برخی بیماری‌های گوارشی و متابولیک
• مصرف طولانی‌مدت برخی داروها

انواع گریدهای کبد چرب و تفاوت آن‌ها

کدام گرید کبد چرب خطرناک است؟ کبد چرب تنها یک وضعیت ثابت و یکسان برای همه افراد نیست، بلکه بر اساس میزان تجمع چربی در سلول‌های کبدی و شدت درگیری بافت کبد، به درجه یا گریدهای مختلفی تقسیم می‌شود. شناخت درجه کبد چرب به فرد کمک می‌کند تا درک دقیق‌تری از وضعیت کبد خود داشته باشد و بداند بیماری در چه مرحله‌ای قرار دارد و تا چه حد نیاز به پیگیری و مراقبت جدی دارد. در پزشکی، درجه کبد چرب معمولاً با استفاده از سونوگرافی و در کنار آن، بررسی نتایج آزمایش‌های عملکرد کبد مشخص می‌شود. این درجات به سه دسته اصلی گرید 1، 2 و 3 تقسیم می‌شوند که در ادامه به بررسی آنها خواهیم پرداخت.

کبد چرب گرید ۱(خفیف)

گرید ۱ خفیف‌ترین مرحله کبد چرب است و در این مرحله، میزان تجمع چربی در کبد هنوز محدود است. در اغلب موارد، عملکرد کبد به‌طور جدی مختل نشده و بسیاری از افراد هیچ علامت مشخصی ندارند. تشخیص این مرحله معمولاً به‌صورت اتفاقی و در بررسی‌های دوره‌ای انجام می‌شود. ویژگی‌های کبد چرب گرید ۱:

• تجمع خفیف چربی در سلول‌های کبد
• اغلب بدون علامت یا با علائم بسیار خفیف
• امکان بازگشت‌پذیری بالا با اصلاح سبک زندگی
• تغییرات خفیف یا طبیعی در آنزیم‌های کبدی

 

کبد چرب گرید ۲(متوسط)

در گرید ۲، میزان چربی در کبد افزایش بیشتری پیدا کرده و بخشی از سلول‌های کبدی به‌طور واضح‌تری درگیر می‌شوند. در این مرحله، احتمال بروز علائم افزایش می‌یابد و نتایج آزمایش خون ممکن است افزایش آنزیم‌های کبدی را نشان دهد. نشانه‌های شایع در گرید ۲:

• احساس خستگی و بی‌حالی بیشتر
• احساس ناراحتی یا درد خفیف در سمت راست شکم
• افزایش قابل توجه آنزیم‌های کبدی 
• نیاز به پیگیری منظم پزشکی و آزمایشگاهی

 

کبد چرب گرید ۳(شدید)

گرید ۳ شدیدترین مرحله کبد چرب است و نشان‌دهنده تجمع گسترده چربی و احتمال آسیب جدی به بافت کبد می‌باشد. در این مرحله، خطر التهاب کبد و عوارض جدی‌تر افزایش پیدا می‌کند و معمولاً علائم واضح‌تری دیده می‌شود. ویژگی‌های کبد چرب گرید ۳ عبارتند از:

• درگیری گسترده سلول‌های کبدی
• افزایش قابل توجه آنزیم‌های کبد
• بروز علائم عمومی و گوارشی
• نیاز به بررسی‌های تخصصی و پیگیری دقیق

کبد چرب چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص کبد چرب معمولاً با ترکیبی از آزمایش خون، روش‌های تصویربرداری و ارزیابی شرایط بالینی فرد صورت می‌گیرد. در ادامه با انواع روش‌های تشخیص کبد چرب آشنا خواهیم شد:

تشخیص کبد چرب با آزمایش خون

آزمایش خون یکی از اولین و در دسترس‌ترین روش‌ها برای بررسی سلامت کبد است. در این آزمایش‌ها، عملکرد کبد از طریق اندازه‌گیری آنزیم‌ها و برخی شاخص‌های بیوشیمیایی ارزیابی می‌شود. افزایش برخی از این آنزیم‌ها می‌تواند نشانه‌ای از آسیب یا اختلال در عملکرد سلول‌های کبدی باشد. مهم‌ترین آزمایش‌های مرتبط با تشخیص کبد چرب عبارت‌اند از:

• ALT(SGPT)

افزایش این آنزیم معمولاً یکی از نخستین نشانه‌های آسیب کبدی است.

 

• AST(SGOT)

افزایش هم‌زمان ALT و AST می‌تواند به درگیری کبد اشاره کند.

 

• ALP و GGT

این آنزیم‌ها در برخی موارد به بررسی دقیق‌تر وضعیت کبد کمک می‌کنند.

 

• پروفایل چربی خون

بررسی کلسترول و تری‌گلیسیرید برای ارزیابی عوامل زمینه‌ای اهمیت دارد.

 

لازم به توجه است که طبیعی بودن آنزیم‌های کبدی لزوماً به معنی نبود کبد چرب نیست؛ به همین دلیل، نتایج آزمایش خون باید در کنار سایر بررسی‌ها تفسیر شوند.

تشخیص کبد چرب با سونوگرافی

سونوگرافی شکم یکی از رایج‌ترین روش‌های تصویربرداری برای تشخیص کبد چرب است. در این روش، تجمع چربی در بافت کبد باعث افزایش انعکاس امواج صوتی می‌شود که در تصویر سونوگرافی قابل مشاهده است. سونوگرافی معمولاً می‌تواند وجود کبد چرب و درجه آن را تا حدی مشخص کند. مزایای سونوگرافی عبارتند از:

• غیرتهاجمی و بدون درد
• در دسترس و کم‌هزینه
• مناسب برای بررسی اولیه و پیگیری

 

در بسیاری از موارد، آزمایش خون به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کبد چرب کافی نیست. ممکن است فردی دچار کبد چرب باشد اما آنزیم‌های کبدی او در محدوده طبیعی قرار داشته باشند. به همین دلیل، پزشکان معمولاً ترکیب نتایج آزمایش خون، سونوگرافی و شرایط بالینی فرد را برای تشخیص دقیق در نظر می‌گیرند؛ همچنین ممکن است از شما خواسته شود اسکن‌هایی مانند سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن و MRI انجام دهید که این موارد به نظر پزشک شما بستگی دارد.

ALT و AST چیست و چه زمانی غیرطبیعی است؟

در بررسی سلامت کبد، دو شاخص آزمایشگاهی بیش از سایر موارد مورد توجه پزشکان قرار می‌گیرند: ALT و AST. درک درست مفهوم ALT و AST کمک می‌کند نتایج آزمایش کبد به‌صورت آگاهانه‌تری تفسیر شود و تصمیم‌گیری بهتری درباره پیگیری‌های بعدی انجام گیرد. ALT که با نام علمی Alanine Aminotransferase شناخته می‌شود، آنزیمی است که عمدتاً در سلول‌های کبدی وجود دارد.

 

این آنزیم نقش مهمی در متابولیسم اسیدهای آمینه دارد و در شرایط طبیعی، مقدار کمی از آن وارد جریان خون می‌شود. زمانی که سلول‌های کبدی آسیب ببینند یا دچار التهاب شوند، ALT بیشتری وارد خون می‌شود و سطح آن در آزمایش افزایش می‌یابد. به همین دلیل، ALT یکی از حساس‌ترین شاخص‌ها برای بررسی آسیب کبدی به شمار می‌رود و معمولاً اولین عددی است که در بیماری‌هایی مانند کبد چرب تغییر می‌کند.

AST یا Aspartate Aminotransferase آنزیمی است که علاوه بر کبد، در بافت‌های دیگری مانند قلب، عضلات و کلیه‌ها نیز وجود دارد. به همین علت، افزایش AST همیشه به‌طور اختصاصی به معنای آسیب کبدی نیست و باید در کنار سایر آزمایش‌ها تفسیر شود. با این حال، بررسی هم‌زمان AST و ALT می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت کبد ارائه دهد. الگوی افزایش این دو آنزیم به پزشک کمک می‌کند تا منشأ احتمالی آسیب را بهتر تشخیص دهد.

 

 

افزایش خفیف این آنزیم‌ها ممکن است موقتی باشد و به عواملی مانند مصرف برخی داروها، فعالیت بدنی شدید یا عفونت‌های گذرا مربوط شود. اما در شرایط زیر، افزایش ALT و AST اهمیت بیشتری پیدا می‌کند:

• افزایش بیش از دو برابر حد طبیعی
• تداوم افزایش در آزمایش‌های تکراری
• افزایش هم‌زمان ALT و AST
• همراهی با علائم بالینی یا یافته‌های غیرطبیعی در سونوگرافی

در کبد چرب، معمولاً ALT بیش از AST افزایش پیدا می‌کند، به‌ویژه در مراحل ابتدایی بیماری.

نقش GGT و ALP در بررسی کبد چرب

در کنار ALT و AST که بیشتر به آسیب سلول‌های کبدی اشاره دارند، دو شاخص آزمایشگاهی دیگر به نام‌های GGT و ALP نیز در ارزیابی سلامت کبد اهمیت زیادی دارند. GGT(Gamma-Glutamyl Transferase) آنزیمی است که عمدتاً در کبد و مجاری صفراوی وجود دارد. این آنزیم در فرآیندهای متابولیک و انتقال برخی مواد در سلول‌های کبدی نقش دارد.

 

ALP(Alkaline Phosphatas) آنزیمی است که علاوه بر کبد، در استخوان‌ها، روده و برخی بافت‌های دیگر نیز یافت می‌شود. در کبد، ALP بیشتر به سلول‌های مجاری صفراوی مرتبط است و افزایش آن معمولاً به اختلال در جریان صفرا یا مشکلات مربوط به این مجاری اشاره دارد. نکته مهم در بررسی GGT و ALP این است که این آزمایش‌ها به‌تنهایی برای تشخیص کبد چرب کافی نیستند. تفسیر آن‌ها باید در کنار سایر شاخص‌های کبدی مانند ALT و AST و همچنین یافته‌های سونوگرافی انجام شود.

در مجموع، GGT و ALP نقش مکمل در بررسی کبد چرب دارند و به پزشک کمک می‌کنند وضعیت کبد را دقیق‌تر ارزیابی کند. انجام منظم آزمایش‌های کبدی و تفسیر صحیح آن‌ها می‌تواند به تشخیص زودهنگام و پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک قابل توجهی کند.

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به بیماری کبد چرب هستند؟

علت بیماری کبد چرب غیرالکلی(NAFLD) ناشناخته است. محققان می‌دانند که این بیماری در افرادی شایع‌تر است که شرایط زیر را دارند:

• افراد مبتلا به دیابت یا اختلالات متابولیک
• افراد دارای اضافه وزن
• افراد میانسال یا دارای بیماری های زمینه‌ای(اگرچه کودکان نیز می‌توانند به آن مبتلا شوند)
• سطح بالای چربی خون، مانند کلسترول و تری‌گلیسیرید
• مصرف داروهای خاص
• مصرف الکل برای مدت طولانی
• عفونت های خاص
• افرادی با سابقه خانوادگی یا ژنتیکی
• افرادی با سبک زندگی کم‌تحرک

 

حتی اگر فردی هیچ علامتی نداشته باشد، در صورت قرارگیری در یکی از گروه‌های پرخطر، انجام آزمایش‌های دوره‌ای و بررسی عملکرد کبد اهمیت ویژه‌ای دارد.

آیا کبد چرب درمان دارد؟

واقعیت این است که کبد چرب در مراحل اولیه به‌طور کامل قابل کنترل و برگشت‌پذیر است، اما موفقیت درمان بستگی مستقیم به شدت بیماری، مرحله پیشرفت و رعایت توصیه‌های پزشکی و تغییر سبک زندگی دارد. درک درست این موضوع می‌تواند به فرد کمک کند تا اقدامات مناسب برای پیشگیری از عوارض جدی‌تر انجام دهد.

 

پزشکان کاهش وزن را برای کبد چرب غیرالکلی توصیه می‌کنند. کاهش وزن می‌تواند چربی کبد، التهاب و فیبروز را کاهش دهد. اگر پزشک شما فکر می‌کند که داروی خاصی علت NAFLD شماست، باید مصرف آن دارو را متوقف کنید. اما قبل از قطع دارو با پزشک خود مشورت کنید. ممکن است لازم باشد دارو را به تدریج قطع کنید و ممکن است لازم باشد به جای آن داروی دیگری را جایگزین کنید. از جمله اقدامات موثر در مراحل ابتدایی چربی کبد شامل:

1. کاهش وزن تدریجی و هدفمند
2. رژیم غذایی سالم و متعادل
3. فعالیت بدنی منظم
4. کنترل قند خون و چربی خون

 

در گریدهای بالاتر و مراحل پیشرفته‌تر بیماری، تجمع چربی با التهاب و آسیب سلولی همراه است. در این شرایط، علاوه بر تغییر سبک زندگی، ممکن است نیاز به مداخله پزشکی و دارویی باشد. پزشک ممکن است برای کاهش التهاب و پیشگیری از آسیب بیشتر، داروهای خاص یا مکمل‌های حمایتی کبد را توصیه کند.

 

برای موفقیت درمان، پیگیری منظم آزمایش‌های کبدی اهمیت زیادی دارد. بررسی آنزیم‌های ALT، AST و شاخص‌های مرتبط مانند GGT و ALP کمک می‌کند روند بهبود یا پیشرفت بیماری دقیقاً تحت نظر باشد. همچنین، تکرار سونوگرافی در فواصل مشخص می‌تواند میزان بهبود بافت کبد و کاهش چربی تجمع‌یافته را نشان دهد.

عوارض بیماری کبد چرب چیست؟

افراد مبتلا به بیماری کبد چرب بیشتر در معرض موارد زیر هستند:

• مشکلات قلبی
• سکته مغزی
• بیماری کلیوی

 

چربی اضافی در کبد شما باعث التهاب کبد می‌شود که منجر به فیبروز(زخم) کبد می‌شود. این ممکن است به سیروز منجر شود. که به نوبه خود می‌تواند منجر به سرطان کبد شود و در برخی موارد ممکن است افراد به پیوند کبد نیاز داشته باشند.

چه تغییراتی در سبک زندگی می‌تواند به بیماری کبد چرب کمک کند؟

اگر به هر یک از انواع بیماری کبد چرب مبتلا هستید، برخی تغییرات در سبک زندگی می‌تواند به شما کمک کند از جمله این تغییرات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

• رژیم غذایی سالم داشته باشید، نمک و شکر را محدود کنید، به علاوه مقدار زیادی میوه، سبزیجات و غلات کامل مصرف کنید.
• برای هپاتیت A و B، آنفولانزا و بیماری پنوموکوکی واکسن بزنید. اگر به همراه کبد چرب به هپاتیت A یا B مبتلا شوید، احتمال ابتلا به نارسایی کبد بیشتر است. افراد مبتلا به بیماری مزمن کبد بیشتر در معرض ابتلا به عفونت هستند، بنابراین دو واکسن دیگر نیز مهم هستند. ورزش منظم داشته باشید که می‌تواند به شما در کاهش وزن و کاهش چربی کبد کمک کند.
• قبل از استفاده از مکمل‌های غذایی مانند ویتامین‌ها یا هرگونه داروی مکمل یا جایگزین یا اقدامات پزشکی با پزشک خود مشورت کنید. برخی از داروهای گیاهی می‌توانند به کبد شما آسیب برسانند.

مهمترین وظیفه کبد چیست؟

کبد معادل قلب دوم انسان است و حجم عمده ایی از فضای سینه و بالای شکم را اشغال میکند. کبد یکی از مهمترین اعضای بدن است. کبد نقش حیاتی در زندگی ایفا می‏‌کند. وظیفه اولیه کبد تصفیه هر چیزی است که شما می‏‌خورید. کبد در مراقبت از عفونت‌ها کمک می‏کند و میکروب‌ها و سایر مواد سمی را از خون خارج کرده و به حفظ سلامت شما کمک می‌‏کند.

 

همچنین کبد مسئول ذخیره انرژی برای به حرکت در آوردن عضلات و کنترل قند خون و تنظیم کلسترول و نیز مسئول کنترل چندین هورمون و آنزیم دیگر است. كبد چرب یک التهاب كبدی است كه در اثر تجمع بیش از اندازه ی چربی در بافت كبد ایجاد می شود. در بیماری کبد چرب تجمع بیش از حد چربی در کبد، گاه باعث اختلال در فعالیت طبیعی بافت كبد می شود كه می تواند سیر پیشرونده پیدا كند و باعث نارسایی كبد و یا سیروز كبدی شود. 

 

هرچند دلیل این بیماری کاملا شناخته نشده؛ اما دانشمندان معتقدند این بیماری با هورمون های این دوران در ارتباط است. علائم این بیماری در سه ماه سوم رخ داده و شامل حالت تهوع، استفراغ، درد در قسمت بالایی سمت راست شکم، زردی و کسالت عمومی است. زنان باردار باید آزمایش های لازم را برای اطلاع از این بیماری انجام دهند، اکثر زنان پس از زایمان شروع به بهبود می‌کنند. 

توصیه‌های مهم برای افراد دارای کبد چرب  

افرادی که دارای کبد چرب هستند، بهتر است به موارد زیر توجه داشته باشند: 

• خودداری از پُرخوری بین وعده‌های غذایی 
• نوشیدن 8 تا 12 لیوان آب خالص و تصفیه شده
• محدود کردن دریافت شکر و عدم استفاده از شکرهای مصنوعی
• استفاده‌ی کمتر از غذاهای حاوی اسیدهای چرب اشباع
• عدم استفاده از غذا هنگام افسردگی و ناراحتی
• استفاده از حبوبات به عنوان اصلی‌ترین منبع پروتئینی
• محدود کردن مواد نشاسته‌ای: کاهش مصرف کربوهیدرات‌ها از جمله قند ساده، نان، ماکارونی، کیک‌ها، بیسکویت و دسرها توصیه می‌شود. 
• استفاده از نان غلات کامل
• افزایش مقدار سبزی‌ها و میوه‌های خام و فیبرها
• استفاده از آب سبزیجات 
• اجتناب از غذاهای سرخ شده، آماده و هر گونه مارگارین
• عدم استفاده از غذاهای دوباره گرم شده
• اجتناب از مواد لبنی پُر چرب مثل شیر، پنیر، خامه، بستنی، ماست
• استفاده از محصولات سویا شیر و پنیر سویا برای جبران کلسیم شیر
• اجتناب از مصرف نوشابه‌ها 

 

نکته‌ مهم در بهبود این بیماری رفع چاقی، کنترل چربی‌های خون، کنترل قند خون، افزایش فعالیت بدنی و اصــلاح شیوه‌ی تغذیه است که همه می‌توانند در بهبود این بیماری کمک کننده باشند اما از همه مهم‌تر کنترل وزن است. در واقع اگر رژیم غذایی‌تان را تغییر دهید، می‌توانید بیماری کبد چرب را مهار کنید.  

 

جمع بندی
کبد چرب یکی از شایع‌ترین مشکلات کبدی در دنیای امروز است که اغلب در مراحل اولیه بدون علامت پیش می‌رود و بسیاری از افراد تا زمان انجام آزمایش یا سونوگرافی متوجه آن نمی‌شوند. تجمع بیش از حد چربی در سلول‌های کبد می‌تواند عملکرد طبیعی این عضو حیاتی را تحت تأثیر قرار دهد و در صورت بی‌توجهی، به التهاب، فیبروز و سیروز منجر شود پس بهتر است در صورت مشاهده هر یک از علائم گفته شده به پزشک متخصص مراجعه نمایید.

 

 

مورد تایید و بازبینی شده توسط:
دکتر مهران غزالی بینا(فلوشیپ علوم آزمایشگاهی)

---