تاثیر افزایش سن مادر بر باروری

نکات مهم قبل از بارداری در سن بالا

دوران پیش از بارداری بهترین فرصت برای ارزیابی سلامت، رفع مشکلات احتمالی و ایجاد بدنی آماده برای حمل سالم جنین است. در واقع، با یک برنامه‌ریزی دقیق و مشاوره‌های پزشکی، می‌توان بسیاری از نگرانی‌های مربوط به بارداری در سنین بالاتر را کاهش داد.

• ارزیابی کامل سلامت جسمی و روانی

اولین قدم، مراجعه به پزشک متخصص زنان و انجام یک چکاپ کامل است. این چکاپ شامل بررسی موارد زیر می‌شود:

• تاریخچه پزشکی

مرور بیماری‌های قبلی، سابقه خانوادگی، و داروهای مصرفی. پزشک وضعیت سلامت عمومی شما را ارزیابی کرده و در صورت نیاز آزمایش‌های لازم را تجویز می‌کند. 

• بررسی بیماری‌های مزمن

کنترل دقیق بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون بالا، کم‌کاری یا پرکاری تیروئید، و بیماری‌های قلبی. تنظیم داروها و کنترل این بیماری‌ها پیش از بارداری حیاتی است.

• سلامت باروری

ارزیابی ذخیره تخمدان و بررسی مشکلات احتمالی رحم و لوله‌های فالوپ. اگر قبلاً بارداری ناموفق، سقط، زایمان زودرس یا بارداری خارج از رحم داشته‌اید، حتماً پزشک خود را در جریان بگذارید.

• سلامت روان

بارداری در سن بالا ممکن است با استرس بیشتری همراه باشد. ارزیابی وضعیت روحی و دریافت مشاوره در صورت نیاز، به مدیریت بهتر این دوران کمک می‌کند.

• سلامت دهان و دندان

سلامت دهان و دندان نیز در بارداری اهمیت دارد و بهتر است قبل از بارداری معاینات لازم انجام شود.

آزمایش های لازم قبل از بارداری در سنین بالا

برای بارداری در سنین بالا(معمولاً بالای ۳۵ سال)، انجام آزمایش‌های تکمیلی قبل از بارداری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند تا سلامت مادر و جنین در بهترین وضعیت تضمین شود. این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا وضعیت سلامت شما را به طور دقیق ارزیابی کرده و در صورت وجود هرگونه ریسک، اقدامات پیشگیرانه لازم را انجام دهد.
1. معاینات و آزمایش‌های روتین عمومی

• شمارش کامل سلول‌های خونی(CBC)

آزمایش  CBCبرای بررسی کم‌خونی(آنمی)، عفونت‌ها و سایر اختلالات خونی.

• گروه خونی و فاکتور Rh

برای شناسایی مادران با Rh منفی که نیاز به مراقبت‌های خاصی دارند.

• آزمایش ادرار

برای بررسی عفونت‌های ادراری، پروتئین در ادرار(که می‌تواند نشانه‌ای از فشار خون بالا باشد) و قند.

• بررسی عملکرد تیروئید(TSH)

کم‌کاری یا پرکاری تیروئید می‌تواند بر باروری و سلامت بارداری تأثیر بگذارد.

• بررسی قند خون ناشتا(FBS) یا تست تحمل گلوکز
  آزمایش  FBSبرای تشخیص دیابت یا پیش‌دیابت. بارداری در سن بالا با ریسک بالاتری برای دیابت بارداری همراه است.

۲. غربالگری بیماری‌های عفونی

• سرخجه(Rubella IgG)

عدم مصونیت در برابر سرخجه می‌تواند منجر به ناهنجاری‌های جدی در جنین شود. در صورت عدم مصونیت، واکسیناسیون قبل از بارداری توصیه می‌شود.

 - هپاتیت B

 - HIV

 - سیفلیس(VDRL/RPR)

 - ویروس نقص ایمنی انسانی(HIV)

 - توکسوپلاسموز

۳. بررسی بیماری‌های ژنتیکی و ارثی 

• مشاوره ژنتیک

با توجه به افزایش ریسک ناهنجاری‌های کروموزومی(مانند سندرم داون) در بارداری در سنین بالا، مشاوره ژنتیک اکیداً توصیه می‌شود.

• آزمایش‌های غربالگری دوران بارداری

شامل سونوگرافی NT(ضخامت مایع پشت گردن جنین) در سه‌ماهه اول و آزمایش‌های خون سه‌ماهه اول و دوم (مانند غربالگری سه‌گانه یا چهارگانه) که ریسک ناهنجاری‌های کروموزومی را ارزیابی می‌کنند.

• آزمایش‌های تشخیصی(در صورت نیاز)

در صورت بالا بودن ریسک در غربالگری‌ها، ممکن است نیاز به آزمایش‌های تشخیصی مانند آمنیوسنتز یا نمونه‌برداری از پرزهای جفتی(CVS) باشد.

• آزمایش‌های حامل ژن بیماری‌های ارثی
  بسته به سابقه خانوادگی و قومیت، ممکن است آزمایش‌هایی برای بیماری‌هایی مانند فیبروز کیستیک، کم‌خونی داسی‌شکل، تالاسمی و… توصیه شود.

۴. ارزیابی سلامت باروری
• ذخیره تخمدان(Ovarian Reserve)
آزمایش‌هایی مانند آنتی مولرین هورمون(AMH) و FSH در روز سوم سیکل قاعدگی می‌توانند اطلاعاتی در مورد ذخیره تخمدان و کیفیت تخمک‌ها ارائه دهند. 

انواع بیماری های ژنتیکی 

1. اختلالات کروموزومی مانند سندرم داون، ترنر و ...
2. اختلالات تک ژنی مانند تالاسمی
3. اختلالات مادرزادی مانند بیماری‌های قلبی

تاثیر سن مادر بر حاملگی و بروز اختلالات ژنتیکی 

سن بالای مادر بر باروری و بروز هر یک از اختلالات ژنتیکی فوق چه تاثیری می گذارد؟ بررسی کروموزومی نوزادان سقط شده  و مرده متولد شده از مادران با سن بالا نشان دهنده افزایش ریسک اختلالات کروموزومی مانند سندرم داون، ترنر و ...، اختلالات ژنی مانند بیماری اوتیسم و نیز اختلالات مادرزادی مانند بیماری های قلبی با افزایش سن مادر می باشد.

فواید بارداری در سنین بالا چیست؟

تصور رایج این است که بارداری در سنین بالا(معمولاً بالای ۳۵ سال) چالش‌برانگیز و پرخطر است، اما آیا تا به حال به این موضوع فکر کرده‌اید که این دوران می‌تواند با فوایدی نیز همراه باشد؟ جالب است بدانید که برخی مطالعات نشان داده‌اند نوزادان متولد شده از مادران با سن بالاتر، در برخی جنبه‌ها مانند عملکرد شناختی و موفقیت تحصیلی، ممکن است برتری‌هایی داشته باشند. این پدیده می‌تواند ناشی از آمادگی بیشتر والدین، محیط خانوادگی باثبات‌تر، و دسترسی بهتر به منابع آموزشی و پرورشی باشد. همچنین، مادران باتجربه‌تر ممکن است در تغذیه و مراقبت از نوزاد، دانش و مهارت بیشتری داشته باشند که این خود در رشد و سلامت بلندمدت کودک تأثیرگذار است. پختگی عاطفی و روانی مادر از برجسته‌ترین فواید بارداری در سنین بالا است. این سطح از آمادگی، اغلب منجر به کاهش استرس و اضطراب دوران بارداری و پس از آن می‌شود. اگرچه بارداری در هر سنی نیازمند مراقبت‌های ویژه است، اما تجربیات و آمادگی‌های حاصل از سال‌ها زندگی می‌تواند جوانب مثبتی را برای مادر و جنین به ارمغان بیاورد.

عوارض و مشکلات بارداری در سن بالا

درست که بارداری در سنین بالا می‌تواند فوایدی داشته باشد اما باید به این موضوع توجه داشت که بدن انسان در سنین بالاتر دیگر مانند دوران جوانی نیست و همین موضوع میتواند بانوان را با مشکلاتی در دوران بارداری روبرو کند.

• افزایش احتمال مشکلات کروموزومی جنین

افزایش احتمال بروز اختلالات کروموزومی مانند سندرم داون یکی از اصلی ترین نگرانی ها در بارداری های دیرهنگام است. کاهش کیفیت تخمک ها با بالاتر رفتن سن مادر، تغییر اکوسیستم دستگاه تناسلی زنان پس از 37 سالگی همراه با تغییر در هورمون های تولید مثل، میتواند باردار شدن را دشوار کرده و منجر به بروز ناهنجاری های ژنتیکی بیشتر شود.

• خطر سقط جنین و زایمان زودرس

در سنین بالا، دیواره رحم ممکن است انعطاف و پذیرش لازم برای نگهداری جنین را نداشته باشد. همچنین احتمال اختلال در عملکرد جفت یا مشکلاتی مانند فشارخون بالا و دیابت بارداری افزایش می‌یابد. این عوامل می‌توانند احتمال سقط جنین یا زایمان زودرس را بالا ببرند. تحت نظر بودن مداوم پزشک متخصص زنان و انجام معاینات منظم می‌تواند در پیشگیری از چنین عوارضی نقش مؤثری داشته باشد.

خبر خوب این است که بسیاری از این عوارض با مراقبت‌های درست و آزمایش‌های دوره‌ای پیش از بارداری و در طول آن قابل پیشگیری‌اند. معاینات دقیق، کنترل وزن، مصرف مکمل‌های مورد نیاز مانند اسیدفولیک و ویتامین D، و پایش دقیق سلامت جنین نقش مهمی در کاهش خطرات دارند. افزایش سن علاوه بر عوارضی که در دوران بارداری دارد، میتواند بعد از زایمان هم برای مادر چالش هایی ایجاد کند. از جمله این عوارض عبارتند از:

• اضافه وزن
• درد شکم و قفسه سینه
• خستگی مفرط
• تپش قلب
• نارسایی کلیه
• تحلیل رفتن قدرت عضلات
• خونریزی شدید پس از زایمان

انجام آزمایش‌های غربالگری دوران بارداری اهمیت زیادی دارد. آزمایشگاه‌ها با انجام تست‌های دقیق مانند آزمایش NIPT یا آمنیوسنتز می‌توانند سلامت ژنتیکی جنین را بررسی کنند.

علت افزایش اختلالات کروموزومی با افزایش سن مادر چیست؟ 

علت ژنتیکی این پدیده این است که تخمک ها در دوران جنینی(5 ماه پس از لقاح) در مرحله متافازیک(مرحله دوم تقسیم سلولی) می مانند. پس از بلوغ در هر دوره قاعدگی یک ویا تعداد اندکی از این تخمک ها وارد مراحل پایانی تقسیم سلولی (مرحله سوم و چهارم) شده و تکامل می یابند و در این زمان است که تخمک ها آماده باروری هستند. 

با افزایش سن احتمال ایجاد خطا در بالغ شدن هر تخمک بیشتر می‌شود و احتمال اینکه مراحل پایانی تقسیم سلولی به درستی انجام نشود، بیشتر است. این خطا ها ممکن است باعث جدا نشدن کروموزوم ها و در نتیجه ایجاد انواع اختلالات کروموزومی و سندرم ها شود. خطاهای مرتبط با سن مربوط به تجمع اکسیدان ها در بدن، کاهش تعداد تخمک های موجود برای بالغ شدن و کوچک شدن تلومرهای کروموزوم های تخمکی می باشد.

چه عواملی باعث کاهش قدرت باروری خواهد شد؟

از جمله مهمترین دلایل ناباروری در زنان و مردان به سبک زندگی، وضعیت جسمی و برخی از بیماری ها بستگی دارد. به صورت کلی در زنان وجود بیماری هایی مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک، اضافه وزن یا کم وزنی، چسبندگی رحم، انسداد لوله‌های فالوپ، اندومتریوز، اختلالات تخمک گذاری، مصرف سیگار و الکل میتواند باعث کاهش قدرت باروری شود. از طرفی در مردان کم تحرکی یا تعداد کم اسپرم، واریکوسل، دیابت یا مشکلات هورمونی، قرار گرفتن بیضه ها در معرض گرمای زیاد، عفونت و بیماری‌های جنسی درمان نشده میتواند از جمله دلایل موثر در کاهش قدرت باروری مردان باشد.

آیا سن بالای پدر و مادر می تواند باعث اختلالات تک‌ژنی شود؟

اطلاعات اندکی در مورد تاثیر سن بالای مادر بر روی بیماری های تک ژنی و اپی ژنتیک وجود دارد. مطالعات اپیدمیولوژیکی حاکی از تاثیر سن مادر و پدر بر روی ریسک ابتلا به اوتیسم می باشد. اگرچه به عنوان یک فاکتور خطر مستقل برای اوتیسم نمی باشد.

اختلالات مادرزادی با سن بالای مادر چه ارتباطی دارند؟

عوارض بالا بودن سن مادر در حاملگی چیست؟ با افزایش سن مادر خطر داشتن فرزندی با آنومالی های مادرزادی افزایش می یابد. افزایش آنومالی های مادرزادی، می تواند منشا کروموزومی یا غیر کروموزومی داشته باشد: به طور مثال آنومالی های قلبی با افزایش سن مادر بیشتر مشاهده می گردد. برای انجام آزمایش های ژنتیکی، می‌توانید به آزمایشگاه مرکزی فردیس مراجعه نمایید.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

امروزه با توجه به پیشرفت علم و مراقبت های مناسب در دوران بارداری، قبل و بعد از آن، بسیاری از بانوانی که بالاتر از 35 سال سن دارند بارداری موفقی خواهند داشت اما در صورت بروز هر گونه علائم، بهتر است به پزشک متخصص خود مراجعه کنید:

• احساس درد شدید در ناحیه شکم
• لکه بینی یا خونریزی
• کاهش یا عدم تحرک جنین به خصوص از هفته 28ام به بعد
• افزایش فشار خون و قند خون