مجموعهای از آزمایشهای خونی تخصصی است که علت آلرژیها، حساسیتهای تنفسی و بسیاری از بیماریهای ریوی و راه هوایی را شناسایی میکند. آلرژی نوعی واکنش نامتناسب و تهاجمی سیستم ایمنی بدن در برابر موادی است که معمولاً بیخطر هستند (آلرژن)، و در بسیاری موارد با علائم تنفسی مانند آبریزش بینی، سرفه مزمن، خسخس سینه یا تنگی نفس بروز میکند. از آنجا که علائم آلرژی تنفسی، آسم و عفونتهای ریوی اغلب مشابه هم هستند، آزمایشهای اختصاصی این پنل برای تشخیص افتراقی و تعیین درمان صحیح ضروریاند.
پنل تنفسی و آلرژی شامل چه آزمایشهایی است؟
پنل تنفسی و آلرژی آزمایشگاه مرکزی فردیس، ترکیبی از آزمایشهای تشخیص آلرژی و ارزیابی سلامت دستگاه تنفسی را شامل میشود:
- IgE توتال(Total IgE)
- IgE اختصاصی آلرژنهای تنفسی(Respiratory RAST Panel)
- IgE اختصاصی آلرژنهای غذایی(Food RAST Panel)
- شمارش ائوزینوفیل(Eosinophil Count)
- پروتئین کاتیونی ائوزینوفیل(ECP)
- تریپتاز سرم(Serum Tryptase)
ایمونوگلوبولین E (IgE) آنتیبادی است که سیستم ایمنی در واکنشهای آلرژیک تولید میکند. اندازهگیری سطح کلی IgE خون، نخستین گام غربالگری برای تشخیص زمینه آلرژیک (آتوپی) در فرد است؛ سطح بالا نشاندهنده احتمال بیشتر ابتلا به آلرژی، آسم آلرژیک یا اگزما است.
این آزمایش با اندازهگیری آنتیبادی IgE اختصاصی در برابر دهها آلرژن استنشاقی، حساسیت فرد به هرکدام را بهصورت مجزا مشخص میکند. آلرژنهای رایج مورد بررسی شامل:
- گرده گیاهان (درختان، علفهای هرز، چمن)- مایت گرد و غبار خانگی (Dust Mite)
- کپکها و قارچهای هوابرد
- شوره و پروتئین بزاق حیوانات خانگی (گربه، سگ)
- سوسک
شناسایی آلرژیهای غذایی که گاهی با علائم تنفسی (مانند تورم راه هوایی یا آنافیلاکسی) نیز همراه میشوند؛ شامل بررسی حساسیت به شیر گاو، تخممرغ، بادامزمینی، آجیل درختی، گندم، سویا، ماهی و صدف.
ائوزینوفیل نوعی گلبول سفید است که در واکنشهای آلرژیک و آسم آلرژیک افزایش مییابد. این شاخص که بخشی از شمارش کامل خون (CBC) است، بهعنوان نشانگر غیراختصاصی التهاب آلرژیک یا آلودگی انگلی کاربرد دارد.
نشانگر فعالیت و شدت التهاب ائوزینوفیلیک در راههای هوایی؛ در پایش شدت آسم آلرژیک و پاسخ به درمان کاربرد دارد.
آنزیمی که از ماستسلها (سلولهای دخیل در واکنشهای آلرژیک شدید) آزاد میشود. اندازهگیری آن، بهویژه پس از یک واکنش آلرژیک شدید (آنافیلاکسی)، به تأیید تشخیص کمک میکند.
آزمایشهای عملکرد و عفونت تنفسی
- CRP و ESR: نشانگرهای التهاب عمومی که در بررسی عفونتهای حاد تنفسی (مانند پنومونی یا برونشیت) افزایش مییابند.- کشت خلط (Sputum Culture): شناسایی عامل باکتریایی یا قارچی عفونتهای تنفسی تحتانی مانند پنومونی و برونشیت مزمن.
- پروکلسیتونین (PCT): نشانگر افتراق عفونت باکتریایی از ویروسی در عفونتهای حاد تنفسی، بهویژه در موارد شدید.
- آنتیبادی مایکوپلاسما پنومونیه: تشخیص یکی از شایعترین عوامل پنومونی آتیپیک، بهویژه در کودکان و نوجوانان.
پنل تنفسی و آلرژی برای چه کسانی مناسب است؟
انجام این پنل در موارد زیر توصیه میشود:
- پیش از شروع درمانهای ایمونوتراپی (واکسن آلرژی)، برای شناسایی دقیق آلرژنهای مسئول
- افراد با سابقه واکنش آلرژیک شدید (آنافیلاکسی) پس از تماس با غذا، دارو یا نیش حشرات
- افراد با علائم آلرژی فصلی مانند آبریزش و گرفتگی بینی، عطسههای مکرر و خارش چشم
- افراد مبتلا به آسم آلرژیک یا سرفه و خسخس سینه مرتبط با فصل یا محیط خاص
- افرادی با سرفه مزمن، تنگی نفس یا عفونت تنفسی راجعه بدون علت مشخص
- کودکان و بزرگسالان با اگزما یا کهیر مزمن با منشا نامشخص
- افراد با سابقه خانوادگی آلرژی، آسم یا اگزما (زمینه آتوپیک)
شرایط آمادگی قبل از انجام آزمایش های پنل تنفسی و آلرژی
- برای IgE توتال و اختصاصی، نیازی به ناشتایی نیست، و مصرف برخی داروهای ضدحساسیت (آنتیهیستامینها) معمولاً تأثیری بر نتیجه IgE خونی ندارد (بر خلاف تست پوستی آلرژی که باید ۵ تا ۷ روز پیش از آن قطع شود).
- برای تریپتاز سرم، در صورت بررسی پس از یک واکنش آنافیلاکتیک، بهترین زمان نمونهگیری ۱ تا ۳ ساعت پس از شروع علائم است.
- برای تریپتاز سرم، در صورت بررسی پس از یک واکنش آنافیلاکتیک، بهترین زمان نمونهگیری ۱ تا ۳ ساعت پس از شروع علائم است.
- برای کشت خلط، نمونه باید ترجیحاً صبح و پیش از خوردن غذا، پس از شستوشوی دهان با آب ساده جمعآوری شود تا آلودگی با فلور دهانی به حداقل برسد.
زمان پاسخدهیCBC، CRP و ESR معمولاً همان روز؛ IgE توتال و اختصاصی ۱ تا ۳ روز کاری؛ کشت خلط به دلیل نیاز به رشد میکروبی ۲ تا ۳ روز کاری.
بیماریهای قابل تشخیص با پنل تنفسی و آلرژی
- آلرژی تنفسی فصلی و دائمی (رینیت آلرژیک)
- آسم آلرژیک
- آلرژی غذایی
- درماتیت آتوپیک (اگزما)
- عفونتهای حاد و مزمن دستگاه تنفسی
- آنافیلاکسی
واکنش آلرژیک مخاط بینی به آلرژنهای استنشاقی، با علائمی مانند آبریزش بینی، عطسه و خارش چشم؛ از طریق IgE اختصاصی آلرژنهای تنفسی قابل شناسایی است.
نوعی آسم که با تماس با آلرژنهای خاص تحریک میشود؛ ترکیب IgE توتال، IgE اختصاصی و ECP در تشخیص و پایش شدت آن کاربرد دارد.
واکنش ایمنی به پروتئینهای غذایی خاص که میتواند از علائم خفیف پوستی تا آنافیلاکسی تهدید کننده حیات متغیر باشد.
بیماری پوستی التهابی مزمن که اغلب با زمینه آلرژیک و سطح بالای IgE همراه است.
شامل پنومونی، برونشیت و پنومونی آتیپیک ناشی از مایکوپلاسما، که با ترکیب CRP، پروکلسیتونین و کشت خلط قابل تشخیص و افتراق از علل غیر عفونی هستند.
واکنش آلرژیک شدید و تهدیدکننده حیات که تریپتاز سرم در تأیید تشخیصی آن پس از وقوع حمله نقش کلیدی دارد.
تفاوت آزمایش خون آلرژی (RAST/IgE) با تست پوستی آلرژی
آزمایش خون IgE اختصاصی(که به آن RAST نیز گفته میشود) و تست پوستی آلرژی (Skin Prick Test) هر دو برای شناسایی آلرژن مسئول به کار میروند، اما تفاوتهای مهمی دارند: آزمایش خون نیازی به قطع آنتیهیستامین ندارد، برای بیماران با اگزمای گسترده یا سابقه آنافیلاکسی شدید ایمنتر است و در هر سنی قابل انجام است؛ در مقابل، تست پوستی معمولاً نتیجه سریعتری در همان جلسه ارائه میدهد. انتخاب بین این دو روش باید با نظر پزشک متخصص آلرژی و بر اساس شرایط بالینی بیمار انجام شود.
- آزمایش IgE اختصاصی (RAST) چیست؟
- آیا برای آزمایش آلرژی باید داروهای ضد حساسیت را قطع کنم؟
- تفاوت آلرژی و آسم چیست؟
- چند آلرژن در این پنل بررسی میشود؟
- آیا سطح طبیعی IgE توتال به معنای نبود آلرژی است؟
سوالات متداول
آزمایش خونی است که میزان آنتیبادی IgE اختصاصی بدن در برابر آلرژنهای مختلف (تنفسی یا غذایی) را اندازهگیری و آلرژن مسئول علائم را شناسایی میکند.
برای آزمایش خون IgE معمولاً نیازی به قطع آنتیهیستامین نیست؛ اما اگر پزشک تست پوستی آلرژی درخواست کرده باشد، باید ۵ تا ۷ روز پیش از آزمایش قطع شود.
آلرژی واکنش سیستم ایمنی به یک آلرژن خاص است، در حالی که آسم بیماری التهابی مزمن راههای هوایی است که میتواند علل آلرژیک یا غیرآلرژیک داشته باشد؛ در آسم آلرژیک، تماس با آلرژن محرک اصلی حملات تنفسی است.
پنل تنفسی این آزمایشگاه دهها آلرژن استنشاقی رایج (گرده، مایت گردوغبار، کپک، شوره حیوانات) را پوشش میدهد و پنل غذایی نیز آلرژنهای اصلی غذایی را شامل میشود؛ فهرست دقیق آلرژنها بر اساس نیاز بالینی با پزشک یا آزمایشگاه قابل بررسی است.
لزوماً خیر. برخی افراد با آلرژی موضعی یا خفیف ممکن است IgE توتال طبیعی داشته باشند؛ در این موارد آزمایش IgE اختصاصی برای آلرژنهای مشکوک دقت تشخیصی بیشتری دارد.
برای انجام پنل تنفسی و آلرژی یا مشاوره درباره آلرژنهای مناسب برای بررسی بر اساس علائم خود، با آزمایشگاه مرکزی فردیس تماس بگیرید یا نوبت آنلاین ثبت کنید.